به گزارش معاونت آموزشی، پرورشی و تربیت ­بدنی سازمان آموزش و پرورش استثنایی، نشست تخصصی «کارکردها و روش‌های معرفی عرفان برای کودکان با نیازهای ویژه؛ چالش‌ها و فرصت‌ها» با هدف بررسی ابعاد نظری، عملی و تربیتی انتقال مفاهیم معنوی به کودکان دارای نیازهای ویژه برگزار شد. در ابتدای نشست، دبیر برنامه، قربانیان؛ مدیر پرورشی و تربیت بدنی سازمان، با تشریح اهمیت موضوع و ضرورت توجه به ابعاد تربیتی و معنوی در آموزش کودکان با نیازهای ویژه، به معرفی محورهای اصلی بحث پرداخت و چارچوب کلی گفت‌وگوها را تبیین کرد. همچنین دو نفر از معلمان مدارس استثنایی با بیان تجربه‌های عملی خود از کار با دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه، به برخی چالش‌ها و ظرفیت‌های موجود در انتقال مفاهیم معنوی به این کودکان اشاره نمودند. در این نشست، دکتر گریوانی، با تأکید بر اهمیت و حساسیت این حوزه، به تبیین اصول بنیادین، ضرورت‌ها و روش‌های کاربردی متناسب با ویژگی‌های این گروه از کودکان پرداخت. وی گفت: مفاهیم عرفانی و معنوی برخلاف تصور رایج، مجموعه‌ای انتزاعی و پیچیده نیستند، بلکه عمیقاً در نیازهای فطری و عاطفی انسان ریشه دارند. با این حال، انتقال این مفاهیم به کودکان، به­ خصوص کودکان با نیازهای ویژه، نیازمند ساده‌سازی، بازسازی و انتخاب شیوه‌های متناسب با ظرفیت شناختی آنان است. ایشان تأکید کرد: آنچه برای یک کودک عادی قابل درک است، ممکن است برای کودک با نیازهای ویژه نامفهوم یا حتی آسیب‌زننده باشد؛ بنابراین شیوه ارائه مفاهیم نقش اساسی دارد.

در ادامه، تفاوت میان «ذات مفهوم عرفان» و «روش انتقال آن» «رسالت معنوی انسان» ، اهمیت خودآگاهی و رابطه کودک با خود، نقش الگو بودن مربیان و والدین،نیازهای روانی و اجتماعی به عنوان زیربنای معنویت مورد بررسی قرار گرفت.

وی ادامه داد چالش اصلی در آموزش عرفان به کودکان، نه در خود مفاهیم، بلکه در چگونگی ارائه آن‌هاست. کودک باید معنویت را در زندگی واقعی تجربه کند و از طریق لمس محبت، امنیت، احترام و مشاهده رفتارهای معنادار، معنویت را بیاموزد. در همین راستا، استفاده از قصه، تصویر، تجربه‌های حسی، مثال‌های روزمره و رفتار عملی به عنوان روش‌های مؤثر معرفی شد. ایشان گفت:

انسان‌ها از فطرتی معنوی برخوردارند و این مربیان و والدین هستند که باید به‌جای تحمیل مفاهیم پیچیده، این فطرت را بیدار و هدایت کنند. حرکت از نیازهای مادی به سوی درک معنا، هدف و ارتباط آگاهانه با خود، دیگران و جهان هستی، بخشی از رسالت انسانی معرفی شد.

در ادامه، نیازهای روانی و اجتماعی به عنوان زیربنای معنویت مورد توجه قرار گرفت. نیاز به محبت، حمایت عاطفی، امنیت و پذیرش، اساس رشد معنوی هر کودک است و بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند مسیر تربیت معنوی را مختل کند. این موضوع برای کودکان با نیازهای ویژه اهمیتی دوچندان دارد. استاد توضیح داد که قبل از آموزش هر مفهوم عرفانی، باید نیازهای عاطفی و روانی کودک تأمین شود تا استعداد معنوی او فرصت بروز یابد.

در بخش دیگری از نشست، سطوح و مراتب معنویت تشریح شد. معنویت از لایه‌های ابتدایی مانند آرامش، احساس ارزشمندی و تعلق آغاز می‌شود و سپس به سطوحی مانند خودآگاهی، مسئولیت‌پذیری و ارتباط آگاهانه با خداوند می‌رسد. بنابراین آموزش عرفان به کودکان با نیازهای ویژه باید مرحله‌به‌مرحله، تدریجی و بر اساس توان درک آنان باشد.

استاد سپس بر اهمیت خودآگاهی و رابطه کودک با خود به عنوان نخستین گام معنویت تأکید کرد. کودک باید خود را بشناسد، احساساتش را تشخیص دهد و ارزشمندی وجودی‌اش را تجربه کند تا بتواند با دیگران و در نهایت با خداوند وارد رابطه‌ای سالم شود. مرحله بعد، آموزش احترام و ارتباط صحیح با «دیگری» است. احترام، پذیرش و درک تفاوت‌ها ستون‌های اصلی معنویت هستند و کودک تنها زمانی مفاهیم متعالی‌تری مانند رابطه با خداوند را می‌فهمد که این اصول را در رفتار بزرگسالان تجربه کرده باشد.

در بخش دیگری از نشست، به تفاوت‌های فردی کودکان پرداخته شد. استاد تاکید کرد، که یک نسخه واحد برای همه مناسب نیست؛ کودکان با نیازهای ویژه ظرفیت‌ها و محدودیت‌های متفاوتی دارند و آموزش معنویت باید بر اساس همین تفاوت‌ها طراحی شود. نادیده گرفتن این امر می‌تواند موجب مقاومت، سردرگمی یا برداشت‌های اشتباه کودک شود.

استاد همچنین بر نقش الگو بودن مربیان و والدین تأکید کرد. به باور ایشان، رفتار، لحن، ارتباط و حتی حضور آرام‌بخش بزرگسالان، بیش از هر گفتار مستقیم بر جان کودک اثر می‌گذارد. نگاه، لمس، توجه، روش‌های غیرکلامی و تجربه‌های حسی، ابزارهایی بسیار کاربردی در انتقال معنویت معرفی شدند.

در جمع‌بندی نشست، این نکته برجسته شد که هدف از معرفی عرفان به کودکان با نیازهای ویژه، ورود به مباحث پیچیده نیست، بلکه ایجاد احساس امنیت، آرامش، امید، معنا و ارتباط عمیق‌تر با زندگی است. اتخاذ رویکردی انسانی، تدریجی، آگاهانه و بر پایه احترام به تفاوت‌ها می‌تواند مسیر رشد معنوی این کودکان را روشن‌تر و دسترس‌پذیرتر کند.